Artikuluak

ABUZTUAN ELURRA
(2017-04-14)
 
Beti entzun dut etxean zein garrantzitsua den gauzak bere garaian egitea. Hobe dela gaztetan parrandan ibiltzea nagusitan lehenbizikoz gauetan irteten hasi baino, adibidez. Eta halakoak. Ez zaizkit inoiz orokortasunak gustatu, bakoitzak erabaki behar duelako non eta noiz egin gauzak, baina egia da gauzak garaiz kanpo datozkigunean, garai batean ona edo normala izan zitekeena, elementu distortsionatzaile bihurtu daitekeela.
Naturaren legeak ere oinarrizko ardatz du garaian garaikoa. Neguan, iparra eta hostorik gabeko arbolak; udaberrian, kimuetatik indarrez hazi diren loreak; udan, amaigabeko eguzki eta egunak; udazkenean, baso gorri-horiak…  Eta sasoi batean normala dena, lekuz kanpo dago beste batean. Abuztuan elurra, adibidez.
Heriotza denon helmuga izango da. Eta ezagun baten heriotzak beti eragiten badigu mina ere, heriotza ez dagokionean etortzen denean, orduan, gure bizitzaren ustezko armonia naturala eten egiten da.
Aste honetan lagun bat hil da, bat batean. Eta abuztuko hondartzak elurrez bete dira. Heriotza beti da mingarria bai, baina ezorduan datorrenean, naturaren legeei aurre egiten dienean, bizitza baten erdigunean gertatzen denean, orduan, mingarria izateaz gain, jasaezina egiten zaigu, onartezina.
Eta hala ere, hor daude, apirilean, lorez betetako arbolak, hor dago eguzkia itsas bazterretan dir dir eginez, hor hego haizearen laztana oraindik bizirik dauden gure aurpegietan. Idatzi behar nuen zaila egiten dela hainbesteko edertasuna baloratu eta gozatzea bihotzean elurtutako hondartza bat duzunean, baina ez, konturatu naiz guztiz alderatzizkoa gertatzen zaigula. Halakoetan, inoiz baino indartsuagoa iruditzen zaigu bizitzaren edertasuna, nahiz eta edertasun mingarria izan, eta inoiz baino ageriago geratzen da bizitzaren balioa, une batetik bestera galdu dezakegun altxorra dela egiaztatzen dugulako. Agur eta ohore, Aitor. Besarkada infinitua familiarentzat.

CRY BABY
(2017-02-17)

Janis Joplinen ahotsa entzun dut telebistan. Pantailari begiratu diot, artista handia Cry baby abesten ikusiko dudalakoan, eta, hara, banku baten iragarkia da. Hau da marka. Ezin dut sinetsi. Janis ere ez dute errespetatzen jada… Ai ene.
Antzeko sentipena izan dut beste inoiz ere, norbait abestien, irudien, hitzen esanahia etengabe hustuz ariko balitz bezala. Izan ere, gure gizarte eta garai honen ezaugarri bat baita gauzen azalean geratzea: hainbat hitz erabiltzen ditugu haien benetako esanahiaz gehiegi pentsatu gabe, eta berdin, ulertzen ez ditugun esaldiak serigrafiatuta dauzkaten kamisetak janzten ditugu poz pozik.
Berdin da, gaur egun aise erabili dezakezu kanta bat bere testuingurutik kanpo banku baten iragarki bat egiteko, Sex Pistolsen God Save the Queen abestia zure mugikorreko politono bihurtu dezakezun moduan. Jada ez da iraultzailea, nota batzuk eta inora ez doazen hitz batzuk dira, besterik ez. Zure gazte garaiko kanta iraultzaile bat gaur egun kanpaina instituzional baten soinu banda izan daiteke, edo auto baten iragarki baten leloa. Janisen kanta banku baten iragarkia egiteko erabiltzen bada, dena da posible.
Janisen abestia testuinguru horretan entzutean, Evaristok abesten zuen “Punky de postal, punk de escaparate. Moda punk en Galerías…” hura gogoratu dut. Eta bai, arrazoi zuen Evaristok, postala eta erakusleihoa da neurri handi batean gure egungo gizartea. Garai batean marjinala zena, gaur oso cool izan daiteke, eta joan zaitezke lasai asko gala batera, sari entrega batera, prakak urratuta eta punk estiloko orrazkerarekin. Berdin da, estilismoaz ari gara besterik ez, itxuraz. Kontu estetiko batez ari gara soilik, ez daukana zerikusirik orrazkera hark bere garaian erakusten zuen mundua begiratzeko modu konkretu batekin.
Hustu egin ditugu hitz asko, hustu egin ditugu irudi asko, eta kanta asko. Azalean askoz erosoago gabiltza eta, gaien sakontasun latz eta deserosoan sartuta baino. Abestu dezagun bada denek batera Cry baby, begiak itxita, gure munduan negar gurea eragiten duden arrazoiei begiratu gabe.

 

ESKURIK GABE
(2016-12-16)
Eskuak jakako poltsikoetan sartuta dituela, bizikletan doa mutila. Lepoa luzatuta, bizkarra zuzen, bizikletan baino ematen du kabriolet baten atzeko aldean tente doala. Azkar doa. Azkarregi. Gurpilak lurreko zuloren batean sartuz gero, bat batean norbait bat agertuz gero, ume bat, garaje batetik ateratzen den auto bat… mutilak ez du erreakzionatzeko astirik izango. Gaztea zarenean zaila da arriskuak ikustea. Gaztetan normala da zulo, auto eta beldurren gainetik hegan egitea.
Ez dut uste inoiz bizikletan eskurik gabe joandakoa naizenik, baina ezaguna egiten zait neska-mutil gaztetxoek erakusten duten bertigo falta hori, ausardiaz mozorrotutako oharkabetasun hori, amildegira salto egiteko inertzia hori. Guk ere gaztetan sarerik gabe egiten genuen salto, baina arriskuaz ohartu gabe. Adin kontua da. Zahartzen goazen heinean gero eta beldur gehiago dugu eta edonon ikusten ditugu arriskuak.
Seguru aski denok daramagu barruan gazte bat eta zahar bat, eta agian onena bien jarrerak konbinatzea litzateke: geure burua babesteko gai izan, baina aldi berean beldurrak berarekin dakarren paralisia gaindituz.
Guk bi jarrera horiek nahi eran konbinatzeko aukera dugu. Bizikletan eskurik gabe ibili, edo badaezpada eskailerak jaisteko barandari heltzea aukeratu ahal dugu. Baina munduan pertsona askok ez du halako aukerarik. Alepo daukat buruan. Nola kendu Alepo burutik ikusitako azken irudien ondoren. Hango ume eta gazteak ditut gogoan. Nagusien begirada duten gazteak, umeak. Nagusien beldurra, mina, sentitzen dute, munduak amildegira bizikletan eta eskurik gabe salto egiteko agintzen dien bitartean. Eta neska-mutil hauen kasuan, ez daude arriskuan euren gaztetasunagatik, mundu honen axolagabetasunagatik baizik. Gabonetako azken opariak erosi bitartean besteen bizitza mesprezatzen duen mundu zoro eta ergel honen erruz baizik. Eskurik gabe eta balaztarik gabe maldan behera doan mundua.

HITZEN BALIOA
(2016-11-25)

Nire amonak esaten zuten hitzak oso merkeak direla. Erraza dela edozer esatea eta, aldiz, zaila egitea. Hitz batzuk erabili ahal izateko ordaindu beharko genukeela esaten zuen amonak. Ogerleko bana hitz bakoitzeko. Horrela jendeak ez lituzkeela edonola erabiliko hitz sakratu batzuk. Amonak ez zidan sekula esan zeintzuk ziren hitz sakratu eta garesti horiek, baina gaur egungo edozein eztabaida entzutean, berdin zait tabernan, telebistan edo Legebiltzarrean, beti agertzen da norbait nire amonak esaten zuena gogorarazten didana. Beti dago norbait hitzaren mamia hustu eta puxika baten antzera airera botatzen duena. Hitzek beraiekin dakarten pisua ahaztu eta sekulako arinkeriaz airera botatzen dituena, hitz bakoitzak atzetik dakarrena kontuan hartu gabe bezala.
Zenbat hitz hustu ditugun horrela… Askatasuna hitza adibidez. Berdin erabili dezake alderdi politiko batek bere mitinean edota autoen marka batek bere azken iragarkian. Demokrazia. Hain gauza ezberdinak defenditzeko erabili izan da hitz hori, ezen gaur ia ahaztu egin zaigu bere benetako esanahia.
Gaur, azaroaren 25a da, Emakumeen kontrako Indarkeriaren aurkako Eguna, eta gaurko egunez, zorionez, hainbat jenderen ahotan entzungo dugu emakumeek indarkeriarik gabe bizitzeko duten eskubidearen aldeko aldarrikapena. Zorionez diot, indarkeria sexistaren kontrako lehen pauso garrantzitsua baita asmoak hitz bihurtzea. Baina horrez gain, lelo hori erabiltzen dugun pertsona bakoitzak barneratu beharko genuke hitz horiek ez direla hutsak, hitz horiek bere barnean karga astuna daramatela, hitz horiek erabiltzeak derrigorrez behartzen gaituela gure egunerokoan berdintasunaren aldeko jarrerekin konpromisoa hartzera. Ematen dugun pauso bakoitzean, egiten dugun keinuetan, gure atzetik datozenei erakusten dizkiegun ereduetan. Eta horrela ez bada, agian ez legoke gaizki zenbait hitz erabiltzeagatik ordaindu behar izatea. Ogerleko bana hitz bakoitzeko gutxienez, nire amonak esaten zuen bezala.

 

GOSARIAK
(2016-11-11)

Larunbat goiza. Sofia ohetik jaiki da eta etxeko zapatilak eskuetan, ortozik eta arnasari eutsiz igaro du korridorea. Oin puntetan heldu da sukaldera, eta poliki poliki itxi du atea. Ez du zaratarik egin nahi, ez ditu seme-alabak esnatu nahi. Larunbata bada ere, Sofiak iratzargailua jarri du, besteak baino lehenago jaikitzeko. Bere helburua bakarrik gosaltzea da. Bakarrik gosaltzea, astebururo bilatzen duen plazer txiki hori.
Sofiak kafea jarri du sutan, ogia moztu du xerretan, iPad-a piztu du albisteak irakurtzeko, eta eseri da azkenik. Gurina eta marmelada zabaldu du ogiaren gainean, eta kafesnean busti duen une horretan bertan, baina, oraindik entzun nahi ez zuen deia heldu zaio belarrietara: Amaaa! Akabo gosaria, akabo albisteak lasai irakurtzea, akabo bakea. Oraindik kea botatzen duen kafeari begira altxatu da. Badaki berriz esertzen denerako hoztuta egongo dela.
Sofiari honelakoak gertatzen zitzaizkionetik urte batzuk igaro dira. Gaur, sukaldean bakarrik gosaltzen duen bitartean, umeak txikiak ziren garai hartako neke etengabe hura gogoratu du, berarentzako espazioak aurkitzeko saiakera alferrikako haiek, nola bilatzen zuen astebururo, arrakasta lortu barik, bakarrik eta lasai gosaltzea.
Gaur hala dago, bakarrik gosaltzen. Seme nagusia atzerrian dauka ikasten eta alaba gaztea lagun baten etxera joan da lo egitera, edo hori da behintzat esan diona. Gaur ez du korridorea oin puntetan igaro behar izan, gaur ez du inor esnatzeko beldurrik eduki. Gaur bakarrik gosaldu dezake lasai. Baina garai batean ametsa zenak, gaur, lehen aldiz, bestelako itxura hartu du, eta Sofiak gela huts baten oihartzuna entzun du, eta ireki gabeko izaren hoztasuna sentitu. Eta bat batean, konturatu da faltan sentitzen dituela goizeko zaratak, Colacaoz zikindutako pijamak, gaileta zaporeko goizeko lehen muxuak… Tragoa eman dio kafe beroari, begiak itxi ditu eta zain geratu da. Garai batean hain nekagarri egiten zitzaizkion deiren baten zain dagoela ematen du.

 

 

HIRU EDALONTZI
(2016-09-17)

1976. Kas markako botilatxoa ikus dezaket barra gainean, eta haren ondoan hiru edalontzi. Markaren izena gorriz, zirkulu gorri baten barruan, beiraren gainean bertan serigrafiatua. Kas bat eta patata frijitu poltsa bat hiruontzako. Horixe izaten zen domeka goizetako saria. Domeka goizetan bakarrik gertatzen zen zerbait. Izan ere, nire gurasoak ez ziren aberatsak eta gu, seme-alabak, ondorioz, ere ez. Bagenekien eta ez genuen askoz gehiagorik eskatzen. Dirurik ez, baina errealitatearen kontzientzia behintzat bagenuen.
2016. Kafea hartzen ari garela, lagunak esan dit etxean tindatuko duela ilea. Galdetu diot ea zergatik ez doan beti bezala ile-apaindegira. Hilabete honetan ezin duela, semeari PlayStationerako joko bat erosi behar diola eta ez diola ematen hilabete berean bi gauzak egiteko, duen soldatarekin ez zaiola heltzen. Barraren bestaldean dagoen zerbitzariak orduan bota du: “Guraso pobreak eta seme-alaba aberatsak. Nola da posible?”
Laguna eta biok pentsakor gelditu gara eta isilune bat egin da. Zer aldatu da freskagarria hiru edalontzitan banatu behar genuen garai hartatik, etxeko hozkailuan Aquariusak eskuragai ditugun garai honetara? Gauza asko aldatu dira. Batetik, kontsumo mailak gora egin duela, baina, horrez gain, goitik behera aldatu den zerbait da hainbat neska mutilek ez dutela euren errealitatearen erreferentzia. Hilabete bukaerara larri heltzen diren hainbat gurasoren seme-alabak ameskeria hutsa besterik ez den errealitate eroso batean bizi dira. Euren familiaren errealitatearekin bat ez datorren errealitate batean.
“Seme-alabengatik, edozer” leloa baliatuz, batzuek kreditua eskatu dute bankuan umeekin Disneyland Parisera joateko, edo ez dute erosi eurek negurako beharrezkoa zuten beroki hori, haiek azken generazioko gurpildun motxila eduki dezaten. Erreala ez den mundu batean bizi dira hainbat neska-mutil. Aberatsak direla uste dute, aberatsak izan barik. Baina ameskeria hori egunen batean desagertu daiteke. Nagusi direnean eta poltsikoan freskagarri bakarra erosteko adina diru dutela konturatzean, adibidez. Kas bakarra. Eta hiruen artean banatzeko gainera.

GARBITZAILEA
(2016-07-29)

Lantokian urtetan garbitzaile lanetan ibili den emakumea jubilatu egin da. Haren ordez, beste garbitzaile gazteago bat dator egunero bulegoa garbitzera. Batek pentsatu dezake garbitzaile batek bere gutxieneko eginkizunak betetzen baditu, berdin dela pertsona bat edo beste bat izan egunero inguruan zapia, erratza eta lanbasa pasatzen. Baina honetan ere, beste edozein lanbidetan gertatzen den bezala, eginkizunen gainetik pertsonak daude eta pertsona bakoitzak ematen dio balio erantsi bat egunerokoari.
Lantokian urtetan garbitzaile ibili den emakumea kantari fina da, eta zorua garbitzen zuen bitartean beti abesten zuen, suabe, goxo. Haren doinua entzutean konturatzen ginen jada bazela bista ordenagailutik altxatzeko ordua eta etxera joatekoa. Gure egunerokoan txertatuta zegoen soinua zen, egunerokoa gozoagoa egiten zuen melodia. Goizeko oilarraren kukurrukua edo arratsaldeko elizako kanpaien antzera zegokion doinua ematen zion haren ahotsak egunaren une konkretu bati.
Lantokian urtetan garbitzaile ibili den emakumeak landareak maite ditu, eta langile bakoitzaren mahai gainean landareren bat zuen jarrita. Berak zekien ondo zein landareri zetorkion hobe eraikinaren hegoaldea ala iparraldea. Berak zekien ondo zein landare motek behar zuten ur gehiago, zeintzuk zuten itota hiltzeko arrisku handiena gehiegi ureztatuz gero. Hura ez dagoenetik, zimel dago nire mahai gaineko landarea. Garbitzaile lanetan dabilen neska berriak ureztatzen du, baina nik uste urtetan garbitzaile lanetan ibili den emakumearen ahotsa falta zaiola landareari ere, abesteaz gain ondo baitakit landareei hitz egiten ziela ingurua garbitu bitartean.
Eginkizunen gainetik, pertsonak daude, eta pertsona bakoitzak nortasun propio bat eta zentzu bat ematen dio egunero egiten duen lanari. Nire mahai gaineko landareak nahiko zimel daude orain, eta aitortu behar dut neuk ere zerbaiten falta nabaritzen dudala egunero lanean nagoen azken ordu erdian. Nik ere doinu bat sentitzen dut faltan. Orain konturatzen naiz musika hark nire arimaren zati bat ureztatu eta aberasten zuela, urak landareari bizitza ematen dion bezala.

 

EZ DAKI EZER
(2016-04-01)

Andreak ez daki zer erantzun medikuak egin dion galderari. “Eta nola nahiago duzu hartzea botika, uretan nahastuta ala pilula batean?”. Emakumeak: “Ez dakit, zuek jakingo duzue, nik ez dakit ezer”.  Berarekin batera ospitalean gaua egin duen alabari begiratu dio, laguntza eske, baina alabak medikuaren galdera errepikatzea baino ez du egin: “Ama, ea uretan nahastekoa ala pastilla nahiago duzun”. Emakumeak zalantzati jarraitzen du: “Zuek jakingo duzue zer den hobe, nik ez dut ulertzen”.
Alboko ohetik ari naiz elkarrizketa entzuten, eta bi esaldi geratu zaizkit iltzatuta: “Nik ez dakit ezer” eta “nik ez dut ulertzen”. Emakumearen erantzuna bi arrazoi nagusitan oinarritzen dela pentsatu dut. Batetik, ez dago ohituta zer nahi duen galderari erantzuten. Zer nahiago duen galdera ez diote askotan egin. Aldiz, bera izan da, bere belaunaldiko emakume gehienak bezala, besteei galdetu izan diena beti zer nahi duten, zer nahiago duten, eta haien nahiak betetzen saiatu dena.
Eta bestetik, emakumeari oso gutxitan esan diote asko dakiela, oso gutxitan errekonozitu dizkiote bere ahalmenak, bere abilezia, duen jakintza.  Eta, are gehiago, ziur askotan gorde duela bere iritzia, honetaz edo hartaz ez dakiela aurpegiratu diotelako behin baino gehiagotan.
Emakumeak, baina, asko daki, eta bereziki da trebea hainbat lan guztiz garrantzitsu eta gizartearentzako funtsezkoak egiten. Mediku baten antzera zaindu eta osatu ditu ingurukoak, etxea kudeatu du gestoria baten profesionaltasunaz, ekonomista baten antzera eraman ditu etxeko kontuak (une on eta ez hain onetan), psikiatra lanak ere egin ditu (entzun, lagundu, aholkatu…), gelak berregituratu ditu diseinatzaile onenaren antzera eta arropak konpondu jostun baten abileziaz… Zerrenda bukaezina da. Eta hala eta guztiz ere, emakumeak “ez daki ezer”. Eta hor dago, medikuari begira, begietan bi esaldi dituela: “Zuek dakizue. Zuen esanetara nago”.
Bada justizia egiteko ordua.

HODEI ARTEAN
(2016-02-26)

Gaixorik egoteagatik eskolara joan gabe etxean igarotako egunak. Samurtasunez gogoratzen ditut. Sukarra izan arren, edo eguna eztulka eta doministikuka igaro arren, egun haiek bake irlak dira nire oroitzapenean, espazio zuri eta bigunak, hodei artean igaro izan banitu bezala.
Halakoetan, etxearen goizeko soinua deskubritzen nuen, zerikusirik ez zuena arratsaldeko iskanbilarekin, eta are gutxiago goizean zehar ikastolan inguratzen ninduten neska mutilen oihu eta algarekin. Horien ordez, aditzen nituen koilarak lapikoaren kontra, sardeska arrautzak irabiatzen, plateren arteko talka… Ez zegoen neben zaratarik, ezta aita eta amaren arteko elkarrizketarik. Etxeko tresnen soinua eta nire amaren pausuen hotsa bakarrik. Ama eta neu, biak bakarrik geunden: Ni ohean, bera lan ta lan.
Gogoratzen dut ohera ekartzen zidala laranja ura, eta batzuetan baita irratia ere. Transistorea burkoaren alboan jarri eta gertu gertutik entzuten nituen entzuleen abesti eskaerak, ematen zituzten errezetak, iragarkiak… Ondo gogoratzen dut ama pijama eta izara garbiekin zetorren unea, ohea egiten zuen bitartean aditzen zen garbi usain hura, amaren eskuak beheko izara leuntzen…
Samurtasunez gogoratzen ditut egun berezi haiek, une batez mundua gelditzen zela sentitzen nuelako, bizitzari beste leku batetik begiratzeko aukera ematen zidatelako, baina batez ere, bereziki zaindua sentitzen nintzelako. Batzuetan halako egun bat errekuperatzeko gogoa izaten dut. Baina ez nuke nahi pertsonak zaintzea beste aukerarik izan ez duen eta hainbeste gauzei uko egin behar izan duen norbaiten kontura izatea.
Pertsona guztiek merezi dugu zainduak izatea, bereziki zaintzale direnak, eta, horrekin batera, ezin dugu ahaztu pertsona guztiek dugula bai geure burua eta bai besteak zaintzeko ardura, beste garai batean gaixotasuna hodei arteko bidea bihurtzeko ahalmena zuten emakume haiek egin zuten bezala.