Jabe

Banku batean eserita dauden neska batzuen aurretik pasatu da. Metro gutxira, mutilak daude, beste banku batean. Barreak, banku batetik besterako begiradak eta mugikorrak nagusi. Isabelek pentsatu du bere garaian ez zegoela mugikorrik, baina moldatzen zirela ahal zuten moduan interesatzen zitzaienekin komunikatzeko. Garai hartan gustuko zuen mutilaren aurretik pasatu behar zuen une izugarri hura gogoratu du. Eta nola bere ibilera, bat-batean, ortopedikoa bihurtzen zen, oinez ibiltzea ahaztu izan balitzaio bezala: zein doa orain eskuineko oina ala ezkerrekoa?
Gaur egun ere antzeko zerbait gertatzen zaio interesatzen, gustatzen edo axola zaion jendearekin. Bere buruaren jabe ez balitz bezala sentitzen da haien aurrean. Haiengan duen interesak naturaltasunez jokatzea eragotziko balio bezala. Eta aldi berean, erabat arrazionala izatea lortuko ez balu bezala, eta bere sentimenduak erabat kontrolatuko ez balitu bezala. Hori gertatu behar zait ba hain justu gustatzen zaidan jendearekin? Zergatik ezin naiz izan axola ez didan jendearekin bezain arrazionala eta lasaia? Isabeli amorru handia ematen dio, eta pentsatu du urte asko pasatu diren arren, nerabe zenean egiten zuen gauza bera egiten jarraitzen duela. Ortopediko bihurtzen da. Bere buruaren kontrola galtzen du.
Pentsamendu hori buruan duela, Isabelek gogora ekarri du bere bizitzako uneren batean antzeko ideia bat azaltzen zuen Alejandra Pizarniken zerbait irakurri zuela, ez du gogoratzen poema bat edo aipu bat zen. Eta bila hasi da. Eta bai, aurkitu du, bere koadernoetako batean. Bere bizitzako uneren batean Pizarniken hitz hauek kopiatu zituen bertan: “Zein erraza den lasai eta objektibo izatea interesatzen ez zaizkidan pertsonekin, haien maitasun edo adiskidetasuna behar ez dudan pertsonekin. Barea naiz orduan, zuhurra, neure buruaren jabe perfektua. Baina interesatzen zaizkidan izaki apurrekin… Hor dago kontu honen absurdua: konbultsio bat naiz “.
Haren hitzek beste behin baieztatu diote literaturak neurri handi batean funtzio hori betetzen duela: beste norbaitek gure pentsamenduei hitzak jartzearena, alegia.

Hitzak

Goya sarien banaketa edo Oscar sariena. Aktore onenaren saria, zuzendari onenarena… Sarirako hautagaiak diren guztien aurpegiak agertzen dira pantailan. Guztiek dute diskurtsoa prest, baina bakarra altxatuko da eta bakarrak hitz egingo du eszenatokiko mikrofonotik. Eszena hau ikusten dudan bakoitzean neure buruari galdetzen diot zer gertatzen den esaten ez diren diskurtsoekin. Non geratzen dira? Izendatuen eztarrian? Haren ametsetan? Amesgaiztoetan? Benetan existitzen al dira hitz horiek? Edo beharrezkoa al da haien ahotik irtetzea benetan existitu daitezen?
Telefonoz hitz egiten ari da emakume bat, Florida parkeko banku batean eserita. Hitz egin baino gehiago, bestaldetik esaten diotena entzuten ari da, urduri, azazkalei haginka egiten dien bitartean. Noizean behin airea hartzen du, zerbait esateko indarra hartu nahiko balu bezala, baina berehala zerbaitek geldiarazten du, eta entzuten jarraitzen du, azazkalak ahoan. Ongi da, agur orduan, esan du une batean, etsita, eta telefonoa eskegitzean, negar malko bat atera zaio. Amorruz gorde du telefonoa poltsan min eman diotelako esan ez dituen hitzek. Ez da ausartu. “Baina zuk benetan maite nauzu?” Beste behin ere, hainbeste aldiz entseatu dituen hitz horiek ahoskatu gabe geratu da, zinemako sarietako nominatuen antzera. Eta non geratzen da galdera hori? Nonbaiten existitzen al da?
Beti pentsatu izan dut esatera iristen ez garen hitzak garrantzitsuagoak direla esaten ditugunak baino. Esan gabeko hitzak existitzen dira, gure ahotik inoiz ateratzen ez badira ere, egiazko hitzak direlako, biluziak. Munduari benetan esan nahi dioguna gordetzen dute. Gure esanahiaren esentzia dira. Baina ez da beti gure izena entzuten and the winner is esaldi ezagunaren ondoren. Eta irentsi egiten ditugu. Eta geure burua engainatzen saiatzen gara, ahoskatu ezean ez direla existitzen pentsatuz. Baina non geratzen dira benetan esan gabeko hitzak? Galde diezaietela gure eztarriari, gure urdailari. Han sentitzen ditugun ziztadek esaten digute esan gabeko hitzak gurekin geratzen direla. Eta bizi-bizirik daudela

Ebaki bat

Ebaki bat eskatu duzu, eta berriro ere kafesne txiki bat atera dizute. Ez zaizu gustatzen, esnea gorroto duzu, zure kafean esne hodei bat baino ez duzu onartzen, baina, hala ere, ebakia hartu duzu, eta tabernatik atera zara esnea zure urdailean iraultzen ari dela sentituz. Larria sentitu duzu. Eta haserretu egin zara. Zerbitzariarekin haserretu zara (egia esateko, munduarekin) baina benetan zeure buruarekin haserretu beharko zenuke, ez duzulako ausardiarik izan esateko ez duzula kafesnea eskatu, esnearekin ebakitako kafe bat baizik. Ebaki bat, izenak berak dion bezala. Bihar beste taberna batera joango zara, eta ebakiaren ordez beste kafesne txiki bat ematen badizute, berriro irentsiko duzu?
Entrenatuta zaude eskatu ez duzuna jasotzen, beraz, ziurrenez berriz irentsiko duzu. Ohituta zaude gustuko ez dituzun gauzak irensten. Esperientzia handia duzu, adibidez, errukia onartzen animoak eskatzen zenituenean, piropo bat onartzen benetan errekonozimendua eskatzen zenuenean, adiskidetasuna onartzen maitasuna behar zenuenean, isiltasuna onartzen esker ona espero zenuenean …
Eta zeure buruari galdetzen diozu ea merezi duen tematzea. Norbaiti berengandik nahi duzuna behin eta berriz eskatzea, zer eskatzen duzun axola ez bazaio, eskatzen duzuna entzuten ere ez badu. Eskatzen diozuna eman beharrean, eman nahi dizuten hori bakarrik eskaintzen dizunean.
Zerbitzari horrek egin duen bezala. Ebakia zer den ulertzen ez duen zerbitzari horrek. Agian bihar bertan bere tabernara itzuliko zara eta ebakia eskatu beharrean kafe hutsa eskatuko diozu, eta kikara zure aurrean jartzen duenean esango diozu ea esne tanta bat bota ahal dizun. Agian estrategia aldatzean dago gakoa. Nahi duzuna zuzenean ez eskatzea izan daiteke agian irtenbidea. Adiskidetasuna nahi duzula ikusaraztea, benetan maitasuna nahi duzunean; piropo baten bila zabiltzala erakustea, benetan errekonozimendua nahi duzunean.

Harago

Ez omen daki jendeak zergatik hitz egiten dion hainbeste. Ez daki zergatik hurbiltzen zaizkion maiz euren barne gatazka guztiak kontatzera. “Tabernan mozkor bat badago, nire alboan bukatzen du eta bere bizitza kontatzen dit, iman bat banu bezala. Ez dakit zergatik”, esaten dit, begietara tinko begiratuz. Berak jendeari begietara begiratzeko duen modu horrekin. Izan ere, badauka abilezia bat aurrekoari sentiarazteko begi-ninietara begira baino, bere pentsamenduei begira dagoela.  Barruan duten guztia Cinexineko pantaila batean ikusten balego bezala.   

Ez omen du ulertzen jendeak zergatik kontatzen dizkion edonori kontatzen ez dizkion gauzak, zergatik eskaintzen dioten euren konfiantza hain erraz, nahiz eta gutxi ezagutu. Berak ez daki, baina uste dut bere sekretua gizakietan naturala izan beharko litzatekeen baina arrunta ez den ezaugarri bat dela: Berak azaletik eta itxuratik harago begiratzen dio jendeari, begietatik harago. Bere begiratzeko moduarekin aurrean duen pertsona horrek barruan duena ezagutzeko jakin-mina adierazten du. Pertsonak ez dira berarentzat ispilu bat zeinetan bere buruari begiratu. Aurrean duenak esaten duena entzun egiten du, hark bukatzean zer erantzun behar dion pentsatzen egon ordez. Belarriekin eta begiekin entzuten du. Hain sinplea eta naturala den zerbait, eta gero eta ezohikoagoa dena selfiearen eta bakarrizketaren gizarte honetan. Geure buruari hain adi egoteak besteenganako jakin-mina desaktibatzen digun garai honetan. 

Nire lagun on batek dion bezala, gauza normalak ohiz kanpokoak bihurtu dira. Eta horregatik hurbiltzen zaio jendea, horregatik hitz egiten dio jendeak benetako hitzekin, barrutik ateratzen zaizkien horiekin. Sentitzen dutelako euren begietatik harago begiratu diela norbaitek, amildegira hurbildu eta benetan gu garen hori gordetzen den leku horretara begiratu diela une batez, jakin minez, han zer gordetzen duten jakiteko gogoz.

Behin

Bizitzan behin bakarrik egin dituzun gauzak. Aurreko egunean Miren Gaztañaga aktoreak Ezekiel antzezlanaren pasarte bat irakurri zuen Iñigo Muguruzaren omenaldian. Bertan, protagonistak bizitzan behin bakarrik egin dituen gauzak aipatzen zituen, eta adibide batzuk jartzen zituen, hala nola “elurretan biluzik korrika egitea”. Bizitzan behin bakarrik egin ditugun gauzez galdetuta, egoera oso bereziak gogoratzen ditugu: Japoniara ezkontza batera gonbidatu gisa joan nintzen eguna, ur-jauzi izoztu bat eskalatu nuen eguna…

Hala ere, bizitzan gertatzen zaigun guztia behin bakarrik gertatzen zaigu. Une horretan bertan. Gertatzen den guztia une horretan bakarrik existitzen da, eta ez da inoiz gehiago errepikatzen, nahiz eta berriro antzeko zerbait edo berdin-berdina egin.

Pertsona batekin elkartu zaitezke askotan, leku berberetan, ordu berdinetan, baina topaketa bakoitza bakarra izango da, eta ez da berriro gertatuko. Horretaz kontziente izateak, zalantzarik gabe, bizitasun gehiagorekin bizitzera laguntzen gaitu, emozio gehiagorekin.

Jende askorengan zoriona eta alaitasuna eragiten duten datak iritsi dira, baina pertsona asko deprimitzen dituztenak ere bai. Gabonak iristen direnean, “ea lehenbailehen pasatzen diren” pentsatzen duen pertsona asko dago. Ez dakit kontsolagarri modura funtzionatuko duen, baina agian Gabon gaueko afarian edo Gabonetako bazkarian gertatuko dena behin bakarrik gertatuko dela pentsatzeak lagunduko die unea atseginagoa egiten. Agian pentsatzen badute hurrengo urtean norbait falta daitekeela mahai horretan, edo beraiek ere egoera ezberdin batean egon daitezkeela, modu ezberdin batez biziko dute une hori.

Egiten duguna egiten dugula, zentzumen guztiak adi ditugula egitea izan daiteke irtenbide bat. Egunerokoa bizitzea erne, esna, une horretan elurretan arroparik gabe korrika ariko bagina bezala, edo Japoniako ezkontza batean sakea edaten. Jakin-minez, arretaz, errutinak begietan jartzen digun belo ilunik gabe.

Bizitzan behin bakarrik egin dituzun gauzak. Gaur egin dudana, adibidez. Oraintxe bertan egiten ari naizena.

Asmakizunak

Oraindik urtearen errepasoa ixteko goiz dela onartu arren, Alaznek esan dit berak 2019a gogoratuko duela poz handia eman dioten bi aurkikuntzengatik. Irribarrez esan dit. Batek, antza, adimenarekin, buruarekin, du zerikusia; eta besteak gorputzarekin.
Lehena Itzultzaile Automatiko Neuronala da, berriki aurkeztu dena. Inteligentzia Artifizialetik abiatuta sortutako itzultzailea da, eta urteetan bildutako itzulpen memoriei esker, kalitate handiko emaitzak eskaintzenditu. Euforiaz kontatu didanez, gaztelaniazko paragrafo bat sartu eta euskarara ia perfektua itzultzen zuela egiaztatu zuen egunean, ordenagailuko pantailari musuak ematen hasi zen. Zenbat denbora eta ahalegin aurreztuko zion asmakizun horrek.
Eta beste aurkikuntzari dagokionez… Alaznek barre egin du. Eta nik ere bai, badakidalako zer esango didan. Hitz egingo dit azkenaldian ezagutzen ditudan emakume askok aipatzen didaten aparatu famatuaz. Bai, hala da, Alaznek ere, beste hainbat emakumek bezala, klitori xurgatzaile ospetsua deskubritu du. “Baina nik ez dut erosi txinatar hori, suediarra baizik, askoz hobea dena, alde izugarria dago…”, esan dit belarrira. Eta barre egin dugu. Hogei urte genituenean bezala egin dugu barre.
Pozten nau laguna horrela ikusteak. Eta haren poztasunean pentsatu dut, merezia, baina baita besteentzat zerbait asmatzen duten pertsonek sentitu behar duten poztasunean ere. Orduak pasatzen dituzte diseinatzen, probatzen, eraikitzen, ikasten, asmatzen eta huts egiten, proiektu bat, asmakizun bat, norbaiti alaitasunen bat eman diezaiokeen sorkuntza berri bat aurrera ateratzeko.
“Zientziak aurrera egiten du. Gora zientzia!”, bota du Alaznek, barrezka oraindik, alde egin aurretik. Eta pentsatu dut: hara, itzultzaile neuronalak benetan poztu du nire laguna. Probatu egin beharko dut ba

Runner

Ez dut zure kexa ulertzen ba, esan dizu amak telefonoz. Sekulako zortea duzue oraingo bikoteekin: ez dute edaten, ez dute erretzen eta gainera kirola egiten dute… Ez gure garaiko senarrak bezala, edan, erre eta egunero txikiteotik berandu heltzen ziren haiek… Amak ez dizu kexa onartu zure senarra gaur ere korrika egitera irten dela eta nazkatuta zaudela esan diozunean. Triatloiaren kontuarekin hasi zenetik arratsaldero irteten da, justu zu bikiak bainatzen hasten zarenean, afaria egiteko dagoenean, hurrengo eguneko gauzak prestatzeko…

Gaur ere han irten da, bere runner zapatilla berriekin eta eskumuturrean  tamainagatik paretako erloju baten antza duenarekin. Baina handia izan behar derrigorrez hainbeste gauza baditu: GPSa, pulsometroa, ibilbideak diseinatzeko mapak, bluetooth aurikular inalanbrikoak, altimetro barometrikoa… Erosi zuenean emozionatuta irakurri zizkizun prestazio guzti horiek.

Eta gaur, ontzi-garbigailutik plater garbiak ateratzen dituzun bitartean, pentsatu duzu agian ez duzula kexatzeko eskubiderik, zure senarrak kirola egiten duela, besterik ez, eta hori ona dela, eta gizartean ondo ikusia dagoela gainera. Baina zazpi t’erdietatik hamarretara desagertzen da etxetik, etxeak eta umeek lan gehien eskatzen dizuten ordutegian. Eta konturatu zara zure aitaren txikiteoaren ordutegia ere horixe bera zela. Ordu horietan bera ere ez zen sekula etxean izaten.

Dena jaso eta umeak lokartzea lortu duzunean, zure senarra agertu da, ile bustia eta dutxako xaboiaren usainarekin. Lur jota nago, esan diozu, eta logelara joan zara. Ohean eserita pentsatu duzu zorionez gauzak asko aldatu badira ere, eta gizon asko etxe barruan duten erantzukizuna berea egiten hasi badira ere, oraindik zure aitaren garaiko gizon horietako asko geratzen direla. Txikitero berriak dira, pentsatu duzu. Diferentzia bakarra lehen gibela izorratzeko arriskua zutela, eta orain oin-zolako faszitisa  eta tendinitisa sufritzekoa.

Harrizko bihotza

Harrizko bihotza izatea desiratu duzu hainbat aldiz. Blindatutako bihotz bat. Baina zure bihotzaren taupadek zure gorputzeko atal guztiak urratzen dituzte. Zure bihotza akordeoi baten antzera estutu eta zabaltzen da. Zurea bihotz sentikorra da: zoriontasuna ukitzen duenean luma airean bezala egiten du hegan; gaizki tratatua denean edo norbaitengatik sufritzen duenean orratzen ziztadek zauritzen dute.

Beti pentsatu duzu desabantaila dela. Errazago bizi daitekeela harrizko bihotz batekin, beti erritmo berean taupada egiten duen eta gehiegi sentitzen ez duen bihotz batekin. Mundua halakoentzat pentsatua dagoela pentsatu duzu, paparraren azpian harkaitz bat ezkutatzen dutenentzat: eskrupulu faltak botere gorenera heltzen laguntzen die kasu askotan, sentsibilitate falta dutenez amodioak ez die sufrimendurik eragiten, zalantzarik eta alhaldurarik ez dutenez, euren buruaren balorazio ona egiten dute beti. 

Baina gaur iritziz aldatzen hasi zara, Antonio Gamoneda poeta handiari egindako elkarrizketa bat irakurri duzunean. Gamonedak dio batzuek poesia Estatuko Buletin Ofiziala balitz bezala ulertu nahi dutela eta hori ezinezkoa dela. Ezin dela modu logiko eta lineal batean ulertzen saiatu, poesia fruitu baten modukoa baita, zentzumenekin dastatu behar dela, gero zer den ulertzen saiatzeko. Hori irakurtzean pentsatu duzu bizitza ere zaila dela modu logiko batean ulertzen, bizitza dastatu eta sentitu daitekeela soilik. Eta harrizko bihotzek hain desgaitasun sentimental handia dute ez dute inoiz deskubrituko hasperen nostalgiko baten azpian ezkutatzen den edertasuna, edo emozioak etendako ahots baten atzean ezkutatzen den egia, edo bi begirada gurutzatzen direnean sortu daitekeen sua, edo elkarbanatutako irribarre batek gordetzen duen bakea. Harrizko bihotzentzat bizitza errazagoa izango da agian, gutxiago sufriutuko dute, baina bizitza bera dastatu gabe joango dira mundu honetatik. Hau da, ezertxo ere ulertu gabe.

Korapiloak

Arrantzale familia batean jaioa, nire lagunak bazekien itsas korapiloak egiten. Artea zela esaten zuen, eta benetan, korapilo mota ezberdinen izenak ematen hasi eta berehala hala iruditu zitzaidan. Hainbat aipatu zizkidan: korapilo laua, Frantzizkanoa, zortziko korapiloa… Mundu berri bat deskubritzea modukorik ez dago konturatzeko zenbat mundu geratzen zaizkigun ezagutzeko. Egun batean esan zidan pertsonen arteko harremanak korapiloak bezalakoak direla. Bi alderen arteko lehen kontaktu batekin hasten dira, elkar ukitzen duten bi soken antzera, eta poliki-poliki, eguneroko harremanaren bitartez elkar hobeto ezagutzen hasten direnean, sokak nahaspilatzen hasten dira, leunki, ilean jarritako begizta bat lotzen den moduan: orduan bata bestearen ahotsa ezagutzen hasten da eta badaki tonu bakoitzaren azpian zer ezkutatzen den, adibidez. Aurrerago, bi pertsonen arteko kontaktua areagotuz doan heinean, sokak hasten dira marrazki berriak osatzen: hobeto ezagutzen dugu pertsona hori, badakigu zelan erreakzionatuko duen egoera ezberdinetan, badakigu biontzat berezia den hitz horrek barregura eragingo diola, adibidez… Hau esatean, nire laguna isilik geratu zen segundo batzuk eta txistua irentsi zuen. Ondoren esan zuen une bat heltzen dela zeinean korapiloa hainbeste estutu den, ezinezkoa dela askatzea, ez behintzat eskuekin. Eta une hori zoragarria eta aldi berean izutzeko modukoa zela esan zidan begietara begira. Zoragarria, korapilo horretatik sortzen den energiagatik, eta hain gertu egonda, halako espazio itxian, pertsonek euren barruan duten onena ateratzeko kapaz direlako; baina izutzeko modukoa aldi berean, ohartzen zarelako korapilo hori egun batean askatzen bada, artazi batzuen ebaki garbi baten bitartez egin beharko dela, eta horrela korapiloa desagertuko da, bai, baina txirikordaren zati bat ere. Gure arimaren zati bat, erantsi zuen. Eta hau esatean isilik geratu zen, infinitura begira, txistua irentsiz etengabe.

Bizarra

Min ematen dit zure bizarrak! esan dio ilobak, berarengandik urrunduz, masailean muxu bat eman nahi izan dionean. Bizarra moztu ondorengo egunean beti izaten du aurpegia lixa bezain latza. Berak barre egin du, eta esan dio, baietz, noski, bera bezalako piratek itsas trikuek bezalako bizar gogorra izaten dutela -jo, jo, jo-. Baina, barre egin badu ere, sakonean, penaz geratu da ilobari muxu bat eman ezinagatik, eta onartu nahi ez badu ere, mina eman dio ilobaren errefusak.

Hala ere, eskua kokotsetik pasatu ondoren normala iruditu zaio ilobak muxurik eman nahi ez izatea. Itsas kabra bati muxu ematea bezala litzateke. Eta pentsatu du bere ilobak bakarrik ez, beste pertsona askok ere horrela ikusiko dutela: muxuak emateko balio ez duen gizon bat bezala, bere masaila beste baten masailarekin laztantzeko balio ez duen gizon bat bezala. Bizar gogor horrekin inork ez du irudikatuko gizon xamur, leun, edo askotan sentitu den bezala, gizon ahul eta hauskor bat bezala.

Ez dakite bizar gogor horren azpian azal leun eta sentikor bat ezkutatzen dela, bizarra mozten duen bakoitzean sufritzen duen azal bat, askotan zauritzen dena; bizar-xafla pasatzen duenean kexaka hasten den azal bat, laztan eta maitasun gose dena.

Ilobak min ematen diola esan dio eta berarengandik urrundu da. Ez da kontu berria. Bizitzan maite izan dituen emakume asko ere berarengandik urrundu dira, ez bizar gogorra duelako, baina bai ez delako gai izan haiei erakusteko bere azal bigun eta leuna, bere alde hauskorra, bere bihotz biluzia. Beti sentitu du mundu guztiaren aurrean gogor agertzearen beharra, indartsu, ausart… Txikitatik erakutsi diote hala dagokiola. Bera bezalako piratek bizar gogorra dutelako (jo, jo, jo) eta txistuarekin batera egunero irentsi behar dituztelako itsas-trikuak, saburdinak, itsas kabrak. Halakoak jango balitu bezala sentitzen du min saman erakutsi ezin duen samurtasuna irentsi behar izaten duenean.